Κρόκος

Η ελληνική μυθολογία έχει πολλές εκδοχές για την δημιουργία του φυτού. Ο Κρόκος σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία ήταν φίλος του θεού Ερμή. Μια μέρα καθώς εξασκούνταν στη δισκοβολία ο Ερμής χτύπησε κατά λάθος τον Κρόκο στο κεφάλι και τον σκότωσε. Εκεί που έπεσε ο Κρόκος φύτρωσε ένα λουλούδι και στο κέντρο του έπεσαν τρεις σταγόνες από το αίμα του που μεταμορφώθηκαν στους στήμονες του φυτού. Έτσι το λουλούδι αυτό ονομάστηκε κρόκος. Μια άλλη εκδοχή είναι ότι ο Ερμής νοιώθοντας μεγάλο πόνο για τον χαμό του φίλου του αποφάσισε να του χαρίσει την αθανασία μεταμορφώνοντας το άψυχο κορμί του φίλου του σ’ ένα πανέμορφο μοβ λουλούδι και το αίμα του σε τρία κόκκινα στίγματα στο κέντρο του λουλουδιού. Μια τρίτη εκδοχή από τις πολλές που υπάρχουν στην ελληνική μυθολογία είναι αυτή που αναφέρει ότι η Νύμφη Σμίλαξ ερωτεύτηκε έναν νεαρό Σπαρτιάτη ονόματι Κρόκο. Όμως ήταν ερωτευμένος μαζί της και ο Θεός Ερμής, ο οποίος από ζήλια μεταμόρφωσε τον νεαρό στο λουλούδι κρόκο και την Αφροδίτη την Νύμφη στο αναρριχητικό φυτό σμίλακα ή αρκουδόβατο.

Ο κρόκος, Crocus sativus, που χαρακτηρίζεται σαν το χρυσάφι της ελληνικής γης, θεωρείται ένα από τα πιο πολύτιμα μπαχαρικά από τους αρχαίους χρόνους για το χρώμα του, τις φαρμακευτικές και αφροδισιακές του ιδιότητες και το άρωμα του. Αναφορές για το φυτό βρίσκουμε στον Όμηρο στην Ιλιάδα, στον Ησίοδο, στον Αισχύλο, τον Πλάτωνα, τον Σοφοκλής, τον Ιπποκράτη, τον Διοσκουρίδη, τον Αθήναιο και πάρα πολλούς ακόμα αρχαίους γιατρούς, συγγραφείς και φιλόσοφους. Αναφορές για το φυτό επίσης βρίσκουμε στην Παλαιά Διαθήκη.  Και για την καταγωγή του φυτού υπάρχουν πολλές εκδοχές. Με σιγουριά πάντως μπορούμε να πούμε ότι συλλέγονταν ήδη την Μινωική περίοδο (2.600 – 1.100 π.Χ.).  Απόδειξη είναι «Οι συλλέκτριες κρόκου», μια τοιχογραφία αυτής της περιόδου που απεικονίζει νεαρές γυναίκες να συλλέγουν κρόκο, παρουσιάζοντας τη σημασία που είχε ο κρόκος στη ζωή των Μινωιτών. Επίσης στα ανάκτορα της Κνωσού υπάρχει μια τοιχογραφία του 1600 π.χ. περίπου που είναι γνωστή σαν « Ο κροκοσυλλέκτης  », που παριστάνει έναν πίθηκο ή ένα παιδί που μαζεύει λουλούδια κρόκου σε ένα καλάθι. Η καλλιέργεια σήμερα του κρόκου γίνεται στην Κοζάνη, ξεκίνησε δε τον 17ο αιώνα, όταν Κοζανίτες έμποροι έφεραν τον κρόκο από την Αυστρία. Τον κρόκο βέβαια τον βρίσκουμε και σε άλλες περιοχές της Ελλάδας, όπως στις Κυκλάδες.

 

Ο κρόκος ή σαφράν ή ζαφορά είναι προϊόν ΠΟΠ, είναι εξαιρετικής ποιότητας, με έντονη γεύση και ζωηρό χρώμα με συγκεκριμένες διαδικασίες φύτευσης, συγκομιδής, ξήρανσης και συσκευασίας.

Τα λουλούδια βγαίνουν περίπου τον Οκτώβρη και μαζεύονται από τις γυναίκες τις περιοχής μέσα σε καλάθια και μεταφέρονται στα σπίτια. Είναι μια κοπιαστική διαδικασία που κρατά από την ανατολή του ηλίου μέχρι τη δύση και διαρκεί περίπου 20 μέρες.  Στα σπίτια ανοίγονται ένα ένα τα λουλούδια και αφαιρούνται οι στήμονες οι οποίοι τοποθετούνται σε ειδικά τελάρα και αποξηραίνονται στους 40ο. Το επόμενο στάδιο είναι ο διαχωρισμός των στημόνων από τα στίγματα, η απομάκρυνση της γύρης και των ξένων υλών. Για να μπορέσει κάποιος να καταλάβει πόσο δύσκολη και κοπιαστική είναι η διαδικασία αυτή, αρκεί να μάθει ότι 150.000 λουλούδια δίνουν 1 κιλό αποξηραμένα στίγματα! Για αυτό και η τιμή του είναι υψηλή και χαρακτηρίζεται σαν «κόκκινος χρυσός».

Στην γαστρονομία χρησιμοποιείται για να δώσει άρωμα και χρώμα στα φαγητά με ρύζι, στο κοτόπουλο, στο αρνί.

Εκτός από την Κοζάνη, κρόκο βρίσκουμε στα νησιά των Κυκλάδων, σε κουλούρια και φαγητά αλλά και στην Κρήτη.

Φαρμακευτικά:

– ανακουφίζει από πόνους στα νεφρά και στο στομάχι

– βοηθάει στην ενίσχυση της μνήμης

– έχει αντιγηραντικές ιδιότητες

– μειώνει τη χοληστερίνη και την πίεση

– έχει αφροδισιακές ιδιότητες